توضيح المباني في شرح مختصر المعاني - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٢٤١ - مراتب سجع از نظر حسن و عدم آن

خذوه، فغلّوه، ثمّ الجحيم صلّوه‌ .

و هيچ حسنى ندارد كه قرينه‌اى را خيلى كوتاه‌تر از قرينه قبلى بياورند.

مراتب سجع از نظر حسن و عدم آن‌

شارح گويد:

طبق نقل مصنّف برخى از ادباء گفته‌اند:

بهترين نوع سجع آنستكه قرينه‌ها جملگى با هم مساوى باشند مانند آنچه در فرموده حقتعالى آمده:

فى سدر مخضود و طلح منضود و ظلّ ممدود ( در سايه درختان سدر پرميوه بى‌خار و درختان پربرگ سايه‌دار، در سايه بلند درختان).

شاهد در سه قرينه مذكور است كه جملگى از نظر حروف با هم مساوى هستند و مرتبه بعد از آن از نظر حسن سجعى است كه قرائن آن با هم مساوى نباشند ولى قرينه دوّم طولانى‌تر از اوّلى بوده مانند آن‌چه در فرموده حقتعالى آمده:

و النجم اذا هوى، ما ضلّ صاحبكم و ما غوى‌ ( قسم به ستاره زمانى كه فرود آيد كه صاحب شما هيچگاه در ضلالت و گمراهى نبوده است).

شاهد در قرينه دوّم يعنى [ ما ضلّ صاحبكم و ما غوى‌ ] است كه از قرينه اوّل يعنى [اذا هوى‌] طولانى‌تر ميباشد.

يا قرينه سوّم طولانى‌تر باشد مانند آنچه در فرموده حقتعالى‌